عضو هیئت علمی گروه اقتصاد دانشگاه اصفهان گفت: با توجه به اینكه دولت قصد دارد تنها طی دو سال بخش اعظمی از یارانه های نفت و گاز را حذف كند، معتقدم اجرایی كردن این امر عملی نبوده و نیاز به زمان بیشتری دارد.
محمدحسین ادیب اظهار داشت: در حال حاضر روزانه ۲۳۰ میلیون لیتر فرآورده در پالایشگاههای كشور تصفیه می شود كه از این میزان حداقل هشت میلیون لیتر صادر شده و حدود ۲۲۲ میلیون لیتر باقی می ماند.
وی ادامه داد: اگر پایه قیمتی نفت را بشكه ای ۷۰ دلار ارزش گذاری كنیم، ارزش نفت خام یك لیتر فرآورده نفتی بدون لحاظ هزینه تصفیه ۴۵۱ تومان تخمین زده می شود بر این اساس ارزش نفت خام هزینه شده جهت فرآورش ۲۲۲ میلیون لیتر فرآورده ۳۶ میلیارد دلار محاسبه می شود.
وی افزود: بر اساس برآوردهای صورت گرفته ۱۱ درصد فرآورده تولیدی به قیمت غیریارانه ای به ارزش چهار تریلیون و ۴۰۰ میلیارد تومان توسط شركت پالایش و پخش به فروش می رسد.
عضو هیأت علمی گروه اقتصاد دانشگاه اصفهان تصریح كرد: مجموع درآمد شركت پالایش و پخش از محل فروش فرآورده حدود پنج تریلیون و ۸۷۶ میلیارد تومان برآورد می شود كه اگر درآمد پنج تریلیون و ۸۷۶ میلیارد تومانی شركت پالایش و پخش را مساوی با هزینه تبدیل نفت خام به فرآورده فرض كنیم، می توان چنین ادعا كرد كه حجم یارانه فرآورده های نفتی پرداخت شده در كشور حدود ۳۶ هزار میلیارد تومان بوده است.
وی در خصوص یارانه تخصیصی برای گاز، گفت: حجم گاز مصرفی سال ۸۶ حدود ۱۲۱ میلیارد متر مكعب بوده است كه این مقدار طی سال ۸۷ با ۱۰ درصد رشد به ۱۳۳ میلیارد متر مكعب افزایش یافته است.
وی تأكید كرد: طبق برآوردهای صورت گرفته در شركت ملی گاز، قیمت گاز غیر یارانه ای در سال ۸۷ حدود ۶۹ تومان اعلام شده است بر این اساس ارزش گاز غیر یارانه ای در سال مزبور، ۹ تریلیون و ۱۷۷ میلیارد تومان برآورد می شود.
وی خاطرنشان كرد: بر اساس گزارشات شركت ملی گاز درآمد حاصله از محل فروش گاز تا پایان آبان ماه سال جاری حدود دو تریلیون و ۷۰۰ میلیارد تومان اعلام شده است بر این اساس تا پایان سال ۸۸ درآمد حاصله از محل فروش گاز حدود چهار تریلیون تومان برآورد می شود كه یارانه گاز پرداختی پنج تریلیون و ۱۷۷ میلیارد تومان تخمین زده می شود.
ادیب گفت: جمع یارانه فرآورده های نفت و گاز بر اساس برآوردهای صورت گرفته ۴۱ تریلیون و ۱۷۷ میلیارد تومان تخمین زده می شود " البته تنها ضریب خطای این محاسبه این فرض پایه است كه هزینه تبدیل نفت خام به فرآورده مساوی با ۱۶ درصد ارزش نفت خام است " مساوی با درآمد شركت پالایش و پخش، البته واردات فرآورده نفتی نیز صفر در نظر گرفته شده است.
وی تصریح كرد: با توجه به این موضوع كه مجلس بر حذف یارانه انرژی طی پنج سال تأكید دارد، معتقدم اصولی است اگر در سال اول هشت تریلیون و ۲۰۰ میلیارد تومان یارانه حذف شود و این در حالی است كه بر اساس گفته های معاون پارلمانی رئیس جمهور درآمد ناشی از حذف یارانه در سال آینده ۲۰ تریلیون تومان خواهد بود، در صورت تحقق این ادعا و اجرایی كردن آن دولت در سال اول چهل و هشت درصد از یارانه را حذف می كند.
وی افزود: حذف یارانه در واقع به مفهوم حذف قاچاق فرآورده به خارج است، با توجه به این موضوع كه حجم قاچاق فرآورده به خارج را ۱۰ درصد تولید برآورد می شود و با فرض بر اینكه در صورت حذف یارانه، حجم فرآورده مصرفی ۲۰ درصد كاهش پیدا كند در مجموع میزان مصرف فرآورده به ۲۵ تریلیون و ۲۰۰ میلیارد تومان كاهش خواهد یافت.
عضو هیأت علمی گروه اقتصاد دانشگاه اصفهان اظهار داشت: با لحاظ مباحث فوق مجموع یارانه فرآورده های نفت و گاز۳۰ تریلیون و ۳۷۷ میلیارد تومان كاهش می یابد بنابراین اگر دولت در سال آینده رسیدن به ۲۰ تریلیون تومان را هدفگذاری كند باید ۶۵ درصد یارانه در سال آینده حذف شود كه با جدول مجلس انطباق ندارد.
وی ضمن تأكید بر این موضوع كه دولت نهم یارانه انرژی را ۱۰۰ میلیارد دلار ارزیابی و ۲۰ درصد عدد مزبور را ۲۰ تریلیون تومان محاسبه می كند، خاطرنشان كرد: اگر ارزش یارانه گاز مصرفی را بر اساس معادل حرارتی نفت محاسبه كنیم یارانه گاز ۶۴ میلیارد دلار برآورد می شود بنابراین گاز غیر یارانه ای هفت برابر یا هر متر مكعب ۴۸۳ تومان ارزش گذاری می شود.
ادیب گفت: این در حالی است كه تأمین ۱۰۰ میلیارد دلار یارانه مورد تأكید مسئولان تنها با نفت بشكه ای ۷۰ دلار و قیمت گذاری گاز بر اساس ارزش حرارتی نفت خام ممكن است، حذف ۲۰ تریلیون تومان یارانه در سال اول و حذف ۲۰ درصد یارانه طی سال نخست گواه صحت این محاسبه است.
استاد دانشگاه اصفهان تصریح كرد: معتقدم ظرفیت اقتصاد ایران توان تحمل گاز غیر یارانه ای " هر متر مكعبی ۴۸۳ تومان " را ندارد چرا كه تولید فولاد یا دیگر صنایع با گاز متر مكعبی ۸۰ تومان توجیه اقتصادی ندارد، برای مصارف خانگی نیز این امر به منزله ۲۳ برابر شدن قیمت گاز تلقی می شود كه پرداخت این حجم هزینه گاز خانگی برای هیچ یك از طیف های درآمدی قابل تحمل نیست.
وی تأكید كرد: هزینه احداث نیروگاه گازی نصف هزینه نیروگاه سیكل تركیبی و هزینه تولید برق با نیرو گاه گازی دو برابر نیروگاه سیكل تركیبی برآورد می شود و این در حالی است كه در ایران به سبب هزینه احداث ارزان نیروگاه گازی، نیروگاه های متعدد گازی احداث شده اند.
وی متذكر شد: در صورت حذف یارانه گاز بر اساس ارزش حرارتی نفت و فرض اینكه گاز ارزان است همه نیروگاه های گازی كشور تعطیل خواهند شد، در چنین شرایطی تبدیل نیروگاه های گازی به سیكل تركیبی، تنها راه گذر از بحران پیش رو تلقی می شود كه تحقق این امر نیز نیاز به ۱۰ سال زمان خواهد داشت.
ادیب گفت: در مجموع توسعه مصرف گاز در ایران بر پایه گاز رایگان تحقق یافته و حذف یارانه گاز بر اساس ارزش حرارتی نفت، عمده مصرف كنندگان را از مصرف منصرف خواهد كرد.
وی تصریح كرد: حذف یارانه گاز بر اساس ارزش حرارتی نفت، اقتصاد ایران را در وضعیت فلج كننده قرار خواهد داد و تا ۱۵ سال آینده تحقق حذف گاز یارانه ای امری عملی تلقی نمی شود اما حذف یارانه انرژی بر اساس گاز متر مكعبی ۶۹ تومان ممكن و عملی است.
وی خاطرنشان كرد: نوع برنامه ریزی دولت گواه تحقق آن در كمتر از دو سال و اشكال مصوبه مجلس در مورد لایحه هدفمند كردن یارانه ها، تصویب كلیات طرح بدون مشخص كردن قیمت نفت خام و گاز تلقی می شود.
